Terug

MEDICIJNEN  op  MAAT

 HomeAlgemeenZiektenMedicijnen

BLOED  &  BLOEDSOMLOOP

Aderverkalking  &  cholesterol

inhoud

 aderverkalking  &  cholesterol
  ▪ ook andere factoren
  ▪
behandeling & medicatie
    ▫ statines
    ▫ fibraten
    ▫ overige middelen
    ▫ combinatiepreparaten
  ▪
wie wel en wie niet?
 
Etalagebenen
  medicijnen

Onder aderverkalking verstaat men een geleidelijk proces van veranderingen van de binnenkant van slagaders (arteriën). Eigenlijk zou deze aandoening slagaderverkalking moeten heten. De veranderingen gaan gepaard met een vernauwing en het stugger en minder elastisch worden (‘verkalken’) van de vaten, waardoor de doorbloeding van weefsels en organen geleidelijk slechter wordt. Vetachtige stoffen (waaronder cholesterol), bloedplaatjes (trombocyten) en kalkneerslagen hebben zich opgehoopt in zogenoemde ‘plaques’ (atheroom). Men spreekt ook wel van arteriosclerose, maar meestal van atherosclerose. De mogelijke gevolgen van aderverkalking zijn coronaire hartziekten (angina pectoris [ook wel hartkramp genoemd], hartinfarct), beroerte en etalagebenen.

Volgens de huidige opvattingen speelt een hoog cholesterolgehalte in het bloed een belangrijke rol bij het ontstaan van aderverkalking. Verlaging van het cholesterolgehalte kan het optreden van hart- en vaatziekten verminderen. Daarnaast zijn ook andere factoren verantwoordelijk voor het optreden van hart- en vaatziekten, zoals roken, te hoog lichaamsgewicht en andere ziekten (hoge bloeddruk, suikerziekte). In dit verband wordt ook van metabool syndroom gesproken (zie ook metabool syndroom in het onderdeel 'Suikerziekte' in de sectie 'Hormonen & Stofwisseling').

Vetten (triglyceriden, TG) en cholesterol (een vetachtige stof) zijn onmisbaar voor het lichaam. Elke celwand van een lichaamscel is eruit opgebouwd. Via het voedsel krijgen we vetten en cholesterol binnen, maar ook de eigen productie in de lever zorgt voor voldoende aanvoer. Omdat vetten en cholesterol slecht oplosbaar zijn in plasmawater en ze toch vervoerd moeten worden, worden ze getransporteerd door speciale eiwitten in het bloed, de lipoproteïnen. Er zijn verschillende soorten lipoproteïnen, onder andere LDL (lage dichtheid lipoproteïne) en HDL (hoge dichtheid lipoproteïne). LDL transporteert de opgenomen en aangemaakte cholesterol van de lever naar de weefsels, terwijl HDL de overtollige cholesterol uit de weefsels afvoert naar de lever, waar de stof wordt verwerkt en uitgescheiden. De meeste cholesterol in het bloed (circa 75 procent) bevindt zich in LDL; slechts 20 procent zit in HDL. Tegenwoordig beschouwt men vooral LDL als de cholesterolbevattende component die aderverkalking in de hand werkt. HDL daarentegen zou aderverkalking tegengaan.

Bij een totaal cholesterolgehalte (afgekort TC: dus LDL-cholesterol + HDL-cholesterol) van meer dan 5,0 mmol/l en/of een LDL-cholesterolgehalte meer dan 2,5 mmol/l neemt het risico op hart- en vaatziekten zeer geleidelijk toe. Een stijging van 10 procent in de (totale) cholesterolconcentratie gaat gepaard met een circa 20 procent grotere kans op een coronaire hartziekte. De meerderheid van de volwassen Nederlanders heeft TC-waarden tussen 5,0 en 6,5 mmol/l. Bij een waarde van meer dan 6,5 mmol/l is sprake van een duidelijk verhoogd risico. Komt de TC-waarde boven 6,5 mmol/l, dan spreekt men van hypercholesterolemie of hyperlipidemie. Indien de TC-waarde hoger is dan 8,0 mmol/l en/of een LDL-cholesterolgehalte hoger dan 5,0 mmol/l , is er vaak sprake van een erfelijke afwijking (‘familiaire hypercholesterolemie’). De levensverwachting van deze mensen is tien tot twintig jaar korter dan die van mensen met een normaal cholesterolgehalte. Wordt een TC-waarde van meer dan 6,5 mmol/l gevonden, dan is het verstandig zowel het LDL- als het HDL-cholesterolgehalte te laten meten, zodat kan worden vastgesteld welke cholesterol verhoogd is (het ‘goede’ of het ‘slechte’). De verhouding (ratio) van de totale cholesterol- en de HDL-cholesterolconcentratie geldt tegenwoordig als uitgangspunt om het risico op coronaire hartziekten in te schatten. Een lage ratio (TC/HDL-ratio < 4,5) betekent dus een relatief laag risico op het ontwikkelen van een coronaire hartziekte. De LDL-cholesterolconcentratie wordt gebruikt om het effect van een eventuele behandeling te beoordelen. Als streefwaarde van een geslaagde behandeling geldt doorgaans een LDL-cholesterolconcentratie van 2,5 mmol/l of minder. De TC/HDL-ratio wordt doorgaans gebruikt om een schatting te maken van het risico dat een patiënt loopt op het ontwikkelen van een coronaire hartziekte, een beroerte of een andere hart- en vaatziekte.

Ook  andere  factoren
Men moet zich goed realiseren dat de cholesterolconcentratie niet de enige factor is waardoor er wel of geen aderverkalking ontstaat als onderliggende oorzaak van hart- en vaatziekten. Ook hoge bloeddruk is een risicofactor van betekenis, net als suikerziekte, gewrichtsreuma, het rookgedrag en een verhoogd lichaamsgewicht. Men noemt aderverkalking dan ook een multifactoriële aandoening.

Zo komen er ook steeds meer aanwijzingen dat de aanwezigheid van een bepaald ontstekingseiwit in het bloed een belangrijk waarschuwingssignaal is voor een toekomstig hart- of vaatprobleem. Het gaat om het ‘C-reactief proteïne’ (CRP). Dit eiwit speelt een belangrijke rol in het afweersysteem van het lichaam. Meldt zich een vreemde binnendringer (infectie) of ontstaat er een ontsteking of een weefselbeschadiging, dan worden de zogenoemde acutefase-eiwitten gemobiliseerd, waaronder het CRP. Daardoor wordt het afweersysteem geactiveerd om de binnendringers onschadelijk te maken of de kapotte cellen op te ruimen. De bepaling van CRP in bloed wordt al vele jaren gebruikt bij de diagnostiek van diverse aandoeningen die het gevolg zijn van infecties, ontstekingen, beschadigingen en kwaadaardige tumoren. De laatste jaren is duidelijk geworden dat een licht verhoogd CRP-gehalte gedurende langere tijd een minstens tweemaal zo grote kans geeft op het krijgen van een hartinfarct, ook als de cholesterolwaarde van het bloed normaal is.

Behandeling  &  medicatie
In het algemeen zijn maatregelen op het gebied van voeding en levensstijl doorgaans voldoende om het cholesterolgehalte te verlagen. Voeding met veel verzadigde vetzuren, zoals aanwezig in dierlijk vet, eieren en zuivelproducten (volle melk, boter, kaas), verhogen het cholesterolgehalte. Visproducten daarentegen bevatten visolie, die cholesterolverlagend werkt. Ook plantaardige vetten werken enigszins cholesterolverlagend. Men schat dat met aangepaste voeding een cholesteroldaling van maximaal 10 procent kan worden bereikt. Minstens zo belangrijk zijn vermindering van het lichaamsgewicht (indien te hoog), sportbeoefening en beperking van het alcoholgebruik. Vanzelfsprekend moet ook het roken gestaakt worden. Vaststaat dat stoppen met roken veel effectiever is om het risico op een hart- en vaatziekte te verlagen dan welke medicatie dan ook!

Voor mensen met een TC-waarde hoger dan 6,5 en/of een LDL-cholesterolconcentratie hoger dan 2,5 mmol/l zijn bovengenoemde maatregelen beslist niet voldoende. Zij moeten - afhankelijk van het zogenaamde '10-jaarsrisico op ziekte of sterfte door hart- en vaatziekten' - ook medicijnen gaan gebruiken die het cholesterolgehalte verlagen. Als het 10-jaarsrisico lager is dan 10% kan doorgaans worden volstaan met bovengenoemde leefstijl- en voedingsadviezen. Voor patiënten met een reeds doorgemaakte hart- of vaatziekte (zie ook hartziekten in deze sectie 'Bloed & Bloedsomloop'), met suikerziekte (zie ook diabetes mellitus in de sectie 'Hormonen & Stofwisseling') of gewrichtsreuma (zie ook reumatoïde artritis in de sectie 'Reumatische Aandoeningen') is het risico dusdanig hoog dat een behandeling met cholesterolverlagende medicijnen noodzakelijk is. Bij het inschatten van het 10-jaarsrisico zijn uiteraard ook factoren als leeftijd en geslacht van belang. Bij patiënten zonder doorgemaakte hart- en vaatziekten maar met andere hoge risicofactoren zoals een (erfelijk) verhoogd cholesterolgehalte in het bloed (‘familiaire hypercholesterolemie’), bestaat eveneens altijd de noodzaak om met medicijnen de cholesterolwaarde in het bloed omlaag te brengen.

De geneesmiddelen die daarvoor worden toegepast, worden lipiden- of cholesterolverlagende middelen genoemd. Uit grootschalig onderzoek blijkt dat een effectieve cholesterolverlaging in staat is de kans op een fatale en een niet-fatale coronaire hartziekte (angina pectoris, hartinfarct) met 24 tot 40% te verlagen.


Stroomdiagram bij de behandeling van een te hoge cholesterolwaarde (hypercholesterolemie)

Statines
In 1989 verscheen de eerste vertegenwoordiger van een nieuwe groep van dergelijke middelen op de markt, de cholesterolsyntheseremmer simvastatine (merkloos, Zocor®), een jaar later gevolgd door pravastatine (merkloos, Selektine®). In het spraakgebruik worden ze doorgaans statines genoemd. Later werden nog andere statines geïntroduceerd, zoals atorvastatine (merkloos, Lipitor®), fluvastatine (merkloos, Lescol®) en rosuvastatine (merkloos, Crestor®). In vergelijking met het oudere middel colestyramine (Questran®, Questran-A®) zijn statines veel effectiever en hebben ze veel minder bijwerkingen. De werking is dan ook gebaseerd op een heel ander principe. Terwijl colestyramine cholesterolbevattend galzuur wegvangt in het maagdarmkanaal, remmen statines de productie van cholesterol in de lever. Dat gebeurt door remming van een enzym dat onmisbaar is voor het verdere verloop van de vorming van cholesterol. Dit resulteert in een afname van de LDL-cholesterolconcentratie 25-55%; een respons is binnen één week waarneembaar en is maximaal na vier tot zes weken. Een verhoogde triglyceridenconcentratie in het bloed zal doorgaans met 10-30% dalen. Tevens stijgt de HDL-cholesterolconcentratie (tot 15%) door een nog onbekend mechanisme. Overigens zijn er sterke aanwijzingen dat statines niet alleen de cholesterolwaarde in het bloed verlagen, maar ook de CRP-waarde. Een en ander betekent dat statines ook bij mensen met een normale cholesterolwaarde de kans op hart- en vaatziekten verkleinen. Tegenwoordig worden de statines tot de succesvolste preventieve medicijnen van de afgelopen eeuw beschouwd. De forse daling in sterfte aan hart- en vaatziekten wordt mede toegeschreven aan het wereldwijde gebruik van deze middelen.

Hoewel de statines weinig bijwerkingen hebben en over het algemeen goed worden verdragen, is in 2001 een statine - cerivastatine (Lipobay®) - van de markt gehaald in verband met onaanvaardbare (fatale) bijwerkingen in de vorm van afbraak van spierweefsel (rabdomyolyse, zie ook onveilige medicijnen in het onderdeel 'Bijwerkingen' in de sectie 'Algemeen'). Veel minder gevaarlijke bijwerkingen van de huidige statines zijn maag-darmstoornissen (misselijkheid, buikpijn, dyspepsie, flatulentie, obstipatie en diarree), die overigens niet vaak zullen optreden.
Soms treedt myopathie op in de vorm van spierpijn, spierzwakte en spierkramp. Over hoe vaak deze spierklachten optreden, bestaat nogal wat onduidelijkheid. Als je de verhalen op internet moet geloven, zou het aantal mensen met spierklachten door statines liggen tussen 15% en 25%. De officiële cijfers liggen een stuk lager: minder dan 1 op de 100 statine-gebruikers (< 1%). Het Zorginstituut Nederland (ZIN) heeft zich over dit verschil gebogen en concludeert het volgende: werkelijke statine-intolerantie (dat wil zeggen dat een patiënt drie verschillende statines niet verdraagt, ook niet in een verlaagde dosering) treedt op bij maximaal 2% (= 2 op de 100) van de statinegebruikers, terwijl bij 30% van de statinegebruikers sprake is van vermeende statine-intolerantie. Verder is in de praktijk gebleken dat patiënten met spierklachten door een statinebehandeling in veel gevallen het statinegebruik succesvol kunnen herstarten nadat ze gestopt waren vanwege deze bijwerkingen.
Een tamelijk onverwachte bijwerking die nog niet zo lang bekend is, is dat statinegebruik het risico op diabetes mellitus type 2 (zie ook suikerziekte in de sectie 'Hormonen & Stofwisseling') kan verhogen. Hoe dit ontstaat, is nog niet geheel duidelijk. Mogelijk is de lage cholesterolwaarde - als gevolg van statinegebruik - een risicofactor om diabetes te ontwikkelen.

Hoewel men er vanuit gaat dat alle beschikbare statines even effectief zijn in het beïnvloeden van de cholesterolwaarden van het bloed, wordt vaak in Nederland op basis van prijs (wegens de vergoeding door de zorgverzekeraars) en ervaring simvastatine (merkloos, Zocor®) voorgeschreven.

Voor de effectiviteit van deze middelen is het van belang te weten dat sommige statines zoals simvastatine in ieder geval 's avonds moeten worden ingenomen. De activiteit van het enzym dat geremd moet worden om de cholesterol te verlagen is namelijk rond middernacht het hoogst. De meeste statines hebben een relatief korte werkingsduur en zijn - na een eenmalige dagdosering - niet gedurende 24 uur optimaal werkzaam. Dat zijn ze wél als ze enkele uren vóór middernacht worden ingenomen. Middelen als atorvastatine en rosuvastatine hebben een veel langere werkingsduur; hun werking is dus niet afhankelijk van het tijdstip van toediening.

Fibraten
Als statines onvoldoende werkzaam zijn of niet goed door de patiënt worden verdragen, kan gemfibrozil (merkloos, Lopid®) worden geprobeerd. Dit middel dat tot de zogenaamde fibraten behoort, heeft een gering cholesterolverlagend effect (tot 15%), maar een sterk triglyceridenverlagend effect (tot 50%). Tevens wordt het HDL-cholesterolgehalte verhoogd (tot 15%). Ander fibraten die in Nederland zijn geregistreerd, zijn bezafibraat (Bezalip®) en ciprofibraat (Modalim®). De bijwerkingen lijken sterk op die van de statines: maag-darmstoornissen staan hier op de voorgrond, spierpijn daarentegen komt minder frequent voor. Afgezien van intoleratie voor statines komen fibraten alleen in aanmerking bij de behandeling van hyperlipidemie als vooral de triglyceridenwaarde in het bloed (veel) te hoog is; men spreekt dan van hypertriglyceridemie. Dit zijn altijd tweedelijnsbehandelingen (dus in het ziekenhuis door een specialist).

Overige  middelen
Tot de overige cholesterolverlagende middelen behoort onder andere acipimox (Nedios®, Olbetam®).  Evenals de bovengenoemde fibraten verlaagt dit middel ook de triglyceridenconcentratie in het bloed. Als bijwerkingen kunnen behalve hoofdpijn hinderlijke 'flushes' optreden: blozen, warmtegevoel, jeuk en tintelingen. Daarnaast ook maagdarmstoornissen.

Een heel ander type middel is ezetimib (Ezetrol®). Net als het eerder genoemde, maar sterk verouderde middel colestyramine (Questran®, Questran-A®) of het nieuwere colesevelam (Cholestagel®) wordt in de dunne darm de opname van in voeding en gal aanwezig cholesterol geremd, waardoor minder cholesterol in de lever belandt. De bijwerkingen van ezetimib zijn buikpijn, diarree, winderigheid en vermoeidheid. Behalve deze bijwerkingen is de belangrijkste bijwerking van colestyramine en colesevelam obstipatie.

Ook het lomitapide (Lojuxta®) verlaagt het cholesterol en de triglyceriden. Hierdoor worden de totale cholesterolgehalte (TC) en het LDL-cholesterolgehalte verlaagd, maar minder dan bij de statines. Tevens wordt het triglyceridengehalte enigszins verlaagd en het HDL-cholesterolgehalte enigszins verhoogd. Lomitapide wordt uitsluitend toegepast bij bepaalde vormen van familiaire hypercholesterolemie. Als bijwerkingen die relatief vaak (1-10%) voorkomen, zijn bekend: hoofdpijn, vermoeidheid, buikpijn, misselijkheid, obstipatie, diarree en winderigheid.

In 2016 verschenen twee nieuwe cholesterolverlagers op de markt: alirocumab (Praluent®) en evolocumab (Repatha®). Het zijn zogenaamde 'biologicals', waarmee een gevarieerde groep van geneesmiddelen wordt bedoeld die met geavanceerde technieken (o.a. recombinant-DNA-technologie) worden bereid uit natuurlijke eiwitten (of fragmenten daarvan) zoals antistoffen (antilichamen) en cytokines, stoffen die een belangrijke rol spelen bij de immunologische afweer. Alirocumab en evolocumab zijn beide antistoffen die de activiteit van een eiwit in de levercellen blokkeren, waardoor de LDL-cholesterolconcentratie in het bloed wordt verlaagd. Het heeft vooralsnog alleen een plaats bij hoogrisicopatiënten (dus bij patiënten met een familaire vorm van hypercholesterolemie) als toevoeging aan een statine-therapie die onvoldoende effect heeft. Vanwege de eiwitachtige structuur kan het alleen per injectie worden toegediend. Met een autoinjector kan de patiënt zelf het 1x per 2 weken of 1x per maand onderhuids (subcutaan) in buik, dijbeen of bovenarm toedienen. Bijwerkingen zijn griepachtige verschijnselen, keelontsteking, infectie van de bovenste luchtwegen, misselijkheid, rugpijn, gewrichtspijn, huiduitslag, reacties op de injectieplaats.

COMBINATIEPREPARATEN
Er zijn ook een drietal vaste combinaties verkrijgbaar: ezetimib met atorvastatine of simvastatine, verkrijgbaar onder de namen Atozet® respectievelijk Inegy®, en pravastatine met fenofibraat (Pravafenix®). Uit onderzoek blijken deze combinaties de cholesterolwaarden niet effectiever te verminderen of minder bijwerkingen te hebben dan het vele malen goedkopere simvastatine alleen.

Overzicht  cholesterolverlagende  middelen

stofnaam

merknaam®

 toedieningsvorm: sterkte

statines

atorvastatine


fluvastatine


pravastatine

rosuvastatine

simvastatine

 merkloos, Lipitor®


merkloos
,
Lescol®


merkloos
, Selektine®

merkloos
, Crestor®

merkloos
, Zocor®

 tablet: 10, 20, 40 en 80 mg
 kauwtablet:
10 en 20 mg
 
 capsule:
20 en 40 mg
 tablet mga*:
80 mg
 
 tablet:
10, 20 en 40 mg
 
 tablet:
5, 10, 20 en 40 mg
 
 tablet:
10, 20, 40, 60 en 80 mg

fibraten

bezafibraat

ciprofibraat

gemfibrozil

Bezalip®

Modalim®

merkloos
, Lopid®

 tablet mga*: 400 mg
 
 tablet:
100 mg
 
 tablet:
600 en 900 mg

overige  middelen

acipimox

alirocumab

colestyramine

colesevelam

evolocumab

ezetimib


lomitapide

Nedios®, Olbetam®

Praluent®

Questran®
, Questran-A®

Cholestagel®

Repatha®

Ezetrol®

Lojuxta®

 capsule: 250 mg
 
 autoinjector:
75 en 150 mg

 poeder voor suspensie:
4 g

  tablet:
625 mg

 
autoinjector: 140 mg
 
 tablet:
10 mg
 
 capsule:
5, 10 en 20 mg 

combinatiepreparaten

ezetimib/
   /atorvastatine

ezetimib/
   /simvastatine

pravastatine/
   /fenofibraat

Atozet®


Inegy®


Pravafenix®
 

 tablet: 10/10, 10/20, 10/40 mg


 tablet:
10/20, 10/40, 10/80 mg

 
 capsule:
40/160 mg
 
mga* = met gereguleerde afgifte


Wie  wel  en  wie niet?
De afgelopen jaren is er in Nederland nogal wat discussie geweest over wanneer iemand behandeld moet worden met statines of andere lipiden/cholesterolverlagende middelen. In deze discussie speelden in feite twee invalshoeken een rol: een medische en een maatschappelijke. Strikt medisch gezien gaat het alleen om de afweging van de voor- en nadelen van cholesterolverlagende therapie voor de individuele patiënt, zonder rekening te houden met de kosten van de statines. Maatschappelijk gezien is het de vraag of de behandeling met statines in alle gevallen voor vergoeding uit het collectieve gezondheidszorgbudget in aanmerking zou moeten komen. Omdat vele honderdduizenden Nederlanders met een (te) hoog cholesterolgehalte mogelijk baat zouden kunnen hebben bij statines, gaat dat tientallen miljoenen euro’s kosten.

Enkele jaren geleden zijn door het Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO en het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) nieuwe richtlijnen ontwikkeld, waarbij ook gebruik werd gemaakt van economische argumenten. Deze richtlijnen zijn kort geleden nog verder aangescherpt op basis van nieuwe onderzoeksresultaten. Kort samengevat adviseert het CBO en het NHG lipiden-/cholesterolverlagende medicijnen van het type statines voor te schrijven (en te vergoeden) bij:

Overzicht  Bloedplaatjesremmers

stofnaam

merknaam®

 toedieningsvorm: sterkte

acetysalicylzuur




carbasalaatcalcium

 

merkloos
Acetylsalicylz. Cardio®
Acetylsalicylz. Neuro®
Aspirine Protect®

merkloos
, Ascal '38'®
Ascal Cardio®
Carbsalaat Cardio®

 tablet: 30, 80 en 100 mg



 
 bruistablet, poeder:
38 mg
 bruistablet, poeder:
100 mg
 

Voor deze groepen geldt wel dat men behandeling met medicijnen alleen zinvol vindt als de levensverwachting ten minste vijf jaar is. Bij alle andere mensen met een (licht) verhoogd risico op hart- en vaatziekten wordt geadviseerd een cholesterolverlagend dieet te gebruiken en een gezonde leefstijl te volgen (niet roken, veel lichaamsbeweging, ideaal lichaamsgewicht nastreven).

Steun 'Medicijnen op Maat':  een  OPROEP !

Externe links:
    https://www.thuisarts.nl (Thuisarts.nl; Nederlands Huisartsen Genootschap)
    https://www.hartstichting.nl (Hartstichting)
    https://www.nhg.org (Nederlands Huisartsen Genootschap)
    http://www.diliguide.nl (Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO)
    http://www.farmacotherapeutischkompas.nl (Farmacotherapeutisch Kompas)
    http://www.geneesmiddelenbulletin.nl (Geneesmiddelenbulletin)

 

Etalagebenen

Vrij veel ouderen hebben last van pijn en kramp in de benen tijdens het lopen. Zij moeten daardoor na een bepaalde afstand even stilstaan, zodat de pijn langzaam kan wegtrekken. Om zo onopvallend mogelijk te herstellen, kiezen zij bij voorkeur een etalage uit. Vandaar de benaming 'etalagebenen'. De medische term is claudicatio intermittens, vrij vertaald: mankheid met onderbrekingen. Door vernauwingen of zelfs afsluitingen van bloedvaten (slagaders, arteriën) ten gevolge van aderverkalking (atherosclerose) is de bloedvoorziening van de beenspieren onvoldoende. Daardoor kunnen tijdens het lopen plotseling hevige spierpijn, kramp en vermoeidheid optreden. Men spreekt dan ook wel van 'perifeer arterieel vaatlijden'.

De behandeling is afhankelijk van de ernst van de klachten. Loopoefeningen, dieetmaatregelen (in verband met atherosclerose) en een absoluut rookverbod zijn effectief bij mensen die alleen klachten hebben na een flink eind lopen. Bij mensen die ook last hebben in rust of bij wie de klachten blijven toenemen ondanks de genoemde maatregelen, komt chirurgisch ingrijpen in aanmerking. Het minst ingrijpend is dan een dotter-behandeling (zie ook hartziekten in deze sectie 'Bloed & Bloedsomloop'), waarbij het vat wordt opgerekt. Als er grote slagaders ernstig zijn aangetast, kunnen ze worden vervangen door een zogeheten aorta-broekprothese. Dat is een ingrijpende operatie.

Medicijnen
Het nut van geneesmiddelen bij 'etalagebenen' is niet groot. Vaatverwijdende stoffen hebben weinig zin, omdat verkalkte vaten zich nauwelijks kunnen verwijden. Van de chelatietherapie – een methode om met een infuus van edetinezuur (EDTA, Edetaat) atherosclerotische bloedvaten te 'ontkalken' – is het effect nooit bewezen. Sinds een aantal jaren is het middel pentoxifylline (Trental®) op de markt. Behalve dat de stroperigheid van het bloed wordt verlaagd, worden ook de rode bloedcellen meer vervormbaar, waardoor die ook de kleine vaten in het verstopte gebied kunnen passeren en het bijbehorende weefsel van zuurstof kunnen voorzien. Uit onderzoek bleek dat na 24 weken pentoxifyllinegebruik de gemiddelde loopafstand zonder klachten toenam van 100 meter tot 145 meter. Dat is beslist geen indrukwekkend resultaat, zeker niet als men bedenkt dat met dagelijkse loopoefeningen de loopafstand zelfs drievoudig kan toenemen. Pentoxifylline wordt meestal redelijk goed verdragen. Bijwerkingen komen niet veel voor, maar bestaan meestal uit maag-darmklachten, vooral misselijkheid. Een ander middel is het uit de fytotherapie (kruidengeneeskunde) afkomstige ginkgo biloba-extract (Tavonin®). Net als pentoxifylline vormt dit middel een tamelijk beperkte aanvulling - dat wil zeggen weinig effectieve - op de bestaande methoden om etalagebenen te behandelen.

Los van de hier besproken medicatie die niet of nauwelijks effectief is en dus net zo goed achterwege kan blijven, is het wél van belang dat patiënten met 'etalagebenen' een cholesterolverlagend middel en een bloedplaatjesremmer innemen. Dat heeft natuurlijk alles te maken met het feit dat het ziektebeeld 'etalagebenen' een door aderverkalking veroorzaakte vaatziekte is, waarbij het beslist niet uitgesloten is dat ook andere bloedvaten, bijvoorbeeld in het hart of in de hersenen, aangetast zijn. De dagelijkse inname van een statine (zie hierboven) is bedoeld om verdere aantasting van de bloedvaten door aderverkalking een halt toe te roepen.

Hoewel men er vanuit gaat dat alle beschikbare statines even effectief zijn in het beïnvloeden van de cholesterolwaarden van het bloed, wordt vaak in Nederland op basis van prijs (wegens de vergoeding door de zorgverzekeraars) en ervaring simvastatine (merkloos, Zocor®) voorgeschreven. Andere statines zijn atorvastatine (merkloos, Lipitor®), fluvastatine (merkloos, Lescol®), pravastatine (merkloos, Selektine®) en rosuvastatine (merkloos, Crestor®). Met de dagelijkse inname van een lage dosering van de bloedplaatjesremmer acetylsalicylzuur (merkloos, Acetylsalicylzuur Cardio®, Acetylsalicylzuur Neuro®, Aspirine Protect®) of het calciumzout hiervan carbasalaatcalcium (merkloos, Ascal ‘38’®, Ascal Cardio®, Carbasalaatcalcium Cardio®, Carbasalaat Neuro®) is de kans een stuk kleiner dat er een acuut hart- of een herseninfarct zal optreden (voor meer details zie bloedplaatjesremmers bij trombose in deze sectie 'Bloed & Bloedsomloop'). Op de klachten van 'etalagebenen' hebben deze middelen geen enkel effect.

Overzicht  medicatie  bij  etalagebenen

stofnaam

merknaam®

toedieningsvorm: sterkte
ginkgo biloba-extr.

pentoxifylline

Tavonin®

Trental®

 tablet: 40 mg
 
 tablet mga*:
400 mg

bloedplaatjesremmers

acetylsalicylzuur




carbasalaatcalcium

 

merkloos
Acetylsalicylz. Cardio®
Acetylsalicylz. Neuro®
Aspirine Protect®

merkloos
, Ascal '38'®

Ascal Cardio®
Carbasalaat Cardio®

 tablet: 30, 80 en 100 mg


 

 bruistablet:
38 mg
 bruistablet, poeder:
100 mg
 

STATINES

atorvastatine


fluvastatine


pravastatine

rosuvastatine

simvastatine

merkloos, Lipitor®


merkloos
, Lescol®


merkloos
, Selektine®

merkloos
, Crestor®

merkloos
, Zocor®

 tablet: 10, 20, 40 en 80 mg
 kauwtablet:
10 en 20 mg
 
 capsule:
20 en 40 mg
 tablet mga*:
80 mg
 
 tablet:
10, 20 en 40 mg
 
 tablet:
5, 10, 20 en 40 mg
 
 tablet:
10, 20, 40, 60 en 80 mg
mga* = met gereguleerde afgifte

Steun 'Medicijnen op Maat':  een  OPROEP !

Externe links:
    https://www.thuisarts.nl (Thuisarts.nl; Nederlands Huisartsen Genootschap)
    https://www.hartstichting.nl (Hartstichting)
    https://www.nhg.org (Nederlands Huisartsen Genootschap)
    http://www.farmacotherapeutischkompas.nl (Farmacotherapeutisch Kompas)
    http://www.geneesmiddelenbulletin.nl (Geneesmiddelenbulletin)

Terug