Terug

MEDICIJNEN  op  MAAT

 HomeAlgemeenZiektenMedicijnen

HUIDAANDOENINGEN

Acne

INHOUD

 Acne
 
Behandeling
  ▪
lokale medicatie
  ▪
orale medicatie

Acne (de volledige naam is eigenlijk acne vulgaris) is een aandoening van de talgklieren, die vooral voorkomt bij jonge mensen in de leeftijd van 15 tot 25 jaar. Mee-eters (comedonen) en ontstekingsverschijnselen als pukkels (papula) en puisten (pustula) ontsieren niet alleen het gezicht, maar kunnen ook op de nek, rug en schouders voorkomen. De genezing van de ontstekingen kan gepaard gaan met littekenvorming. Acne ontstaat meestal in de puberteit, wanneer de productie van de geslachtshormonen op gang komt. De boosdoeners zijn vooral de mannelijke geslachtshormonen (androgenen; zie ook 'Hormonen en Stofwisseling'), zowel bij jongens als bij meisjes. Deze hormonen zorgen namelijk voor veranderingen in de huid, die kunnen leiden tot verstoppingen van de talgklieren. Talgklieren zijn piepkleine instulpingen van de huid rondom een haar. Een verstopping van deze klieren, in combinatie met een toegenomen talgproductie vormt een uitstekende voedingsbodem voor bacteriën (met name Propionibacterium acnes, maar waarschijnlijk spelen ook Staphylococcus aureus-bacteriën een rol). Daardoor kan plaatselijk een ontstekingsreactie ontstaan. Dat wordt dan een (jeugd)puistje genoemd.
Acne conglobata is een ernstige vorm van acne vulgaris, die vrijwel uitsluitend bij mannen voorkomt. Genezing van de letsels gaat vaak gepaard met littekenvorming.

Uiteenlopende factoren kunnen acneachtige klachten bevorderen of verergeren: contact met chemische stoffen (halogenen, minerale oliën en vetten, gechloreerde koolwaterstoffen in herbiciden en insecticiden, teer), een vochtige, warme en UV-rijke omgeving, het gebruik van geneesmiddelen (corticosteroïden, lithium, anti-epileptica, tuberculostatica, vitamine B12, de ‘pil’) en het gebruik van cosmetica. Frequent wassen met zeep en het ondeskundig peuteren (uitdrukken) aan mee-eters en puistjes kunnen de acne ook verergeren. De rol van de voeding is geringer dan men vroeger dacht. Zo is de invloed van voedingsmiddelen als patates frites met mayonaise, chocolade, (oude) kaas, pinda’s, varkensvlees, eieren, aardbeien waarschijnlijk nihil.

Behandeling
Omdat de ernst van de aandoening sterk wisselt, is de noodzaak tot behandeling eveneens erg verschillend. In veel gevallen gaat het om een tijdelijk ongemak dat weliswaar lastig kan zijn, maar met enige maatregelen, zoals lokale behandeling met een geschikt huidpreparaat en voorlichting over een goede huidverzorging, redelijk beheersbaar is. Bij heviger acneachtige verschijnselen met littekenvorming komt, met wisselend succes, orale medicatie (dus via de mond) met antibiotica, hormonen of retinoïden in aanmerking. Bij vrouwen die de anticonceptiepil gebruiken, kan het zin hebben over te stappen op een ‘pil’ met een andere samenstelling. Vooral een pil waarvan de progestagene component weinig of geen androgene of zelfs een antiandrogene werking heeft (zie ook 'Anticonceptie' in de sectie 'Seks & Voortplanting') kan een gunstig effect hebben op acne.


Stroomdiagram bij de behandeling van acne.

Lokale  medicatie
Het ligt voor de hand in eerste instantie lokale medicijnen te geven in de vorm van een crème, lotion of gel. Meestal begint men met benzoylperoxide (merkloos, Benzac®), verwerkt in een hydrogel. Dit preparaat werkt vooral op de mee-eters en is vrij verkrijgbaar bij apotheek of drogisterij. Het moet in ieder geval gedurende ongeveer drie maanden elke ochtend en avond worden aangebracht.  Soms wordt het gecombineerd met een andere stof, namelijk miconazol (merkloos, Daktarin®, Dermacure®), een schimmelwerend middel (antimycoticum). Deze combinatie blijkt bij sommige mensen wat beter te werken dan alleen benzoylperoxide.
Als benzoylperoxide, al dan niet in combinatie met miconazol, na drie à vier maanden niet goed helpt, kan tretinoïne (merkloos, Acid A Vit®, Tretinoïne FNA) erbij worden gegeven, dat ook lokaal wordt aangebracht. Het werkt zowel op de ontstekingsverschijnselen als op de mee-eters. Benzoylperoxide wordt dan meestal ’s morgens aangebracht en tretinoïne ’s avonds. Beide middelen kunnen huidirritatie (roodheid en branderigheid) veroorzaken. In plaats van tretinoïne kan ook het nauw verwante adapaleen (Differin®) worden gebruikt. Over het nieuwere azelaïnezuur (merkloos, Azelaïnezuur FNA) is qua werkzaamheid nog niet zoveel bekend.

Als deze opties ook niet helpen, kan een antibioticum soms nog uitkomst bieden, in eerste instantie eveneens lokaal. Erytromycine (Eryacne®, Inderm®, Zineryt®) of clindamycine (merkloos, Clindamycine FNA, Dalacin-T®) zijn antibiotica die, verwerkt in een lotion of gel, in aanmerking komen bij matig ernstige ontstekingsverschijnselen, dus bij roodheid en gele puskopjes en pukkels. Op mee-eters blijken deze stoffen weinig effect te hebben. Ook deze preparaten dienen zowel 's ochtends als 's avonds gedurende minstens 3 maanden te worden gebruikt.
Er zijn ook drie vaste combinatiepreparaten beschikbaar: benzoylperoxide/miconazol (Acnecare®), clindamycine/benzoylperoxide (Duac Acne®) en clindamycine/tretinoïne (Treclinac®).

Een geheel nieuwe aanpak is een lokale behandeling met endolysine. Hiermee wordt een groep van enzymen aangeduid die afkomstig is uit zogenaamde bacteriofagen, meestal aangeduid met fagen. Dit zijn kleine virussen die in staat zijn hele specifieke bacteriën te infecteren en uit te schakelen. Dat doen zij door de enzymatische werking van endolysine waarbij de bacteriële celwand wordt opengeknipt waarna de bacterie het loodje legt. Dat gebeurt heel selectief: elke soort bacterie heeft zijn eigen faag, die op zijn beurt zijn eigen endolysine heeft. Uit tal van onderzoeken blijkt dat de betreffende bacteriën niet resistent lijken te worden tegen de dodelijke werking van het endolysine. Dat is dus een groot verschil met antibiotica die wel degelijk minder effectief worden door resistentie-ontwikkeling van de bacteriën die ze moeten bestrijden. Op basis van genoemde endolysines is enkele jaren geleden onder de merknaam Gladskin® een serie huidproducten op de markt gebracht, waarin een endolysine is verwerkt dat alleen de bacterie Staphylococcus aureus doodt; naar schatting 80% van alle bacteriële huidinfecties wordt door deze bacterie veroorzaakt. De producten die op dit moment verkrijgbaar zijn in de vorm van crèmes en huidgels blijken zeer effectief tegen acne, maar ook tegen huidaandoeningen als eczeem (zie 'Huidallergieën' in deze sectie) en rosacea (zie 'Huidinfecties' in deze sectie). Omdat het verwerkte endolysine specifiek tegen Staphylococcus aureus werkt, worden de andere bacteriesoorten die de huid bevolken met rust gelaten. In tegenstelling tot breedspectrumantibiotica, waar ook de 'goede' bacteriën het moeten ontgelden, blijft bij deze huidproducten de normale huidflora intact. Op dit moment is Gladskin® nog als 'medisch hulpmiddel' verkrijgbaar bij de apotheek of drogist dus zonder recept, maar het middel wordt dus ook niet vergoed.

overzicht  lokale  medicatie  bij  acne

stofnaam

merknaam®

 toedieningsvorm: sterkte
adapaleen

azelaïnezuur


benzoylperoxide

endolysine

tretinoïne
 

Differin®

merkloos
Azelaïnezuur FNA

merkloos, Benzac®

Gladskin®

merkloos, Acid A Vit®
Tretinoïne FNA

 gel: 1 mg/g
 
 crème: 200 mg/g
 

 hydrogel: 50 en 100 mg/g
 
 crème, gel

 crème: 0,2 en 0,5 mg/g
 oplossing: 0,2, 0,5 en 1 mg/ml
antibiotica
clindamycine



erytromycine


miconazol
 

merkloos
Clindamycine FNA
Dalacin-T®

merkloos, Inderm®
Zineryt®

merkloos, Daktarin®
Dermacure®

 gel, lotion: 1%
 

 
 applicatievloeistof:
1 en 4%
 

 
 applicatievloeistof:
2%
 crème:
2%
Lokale combinaties
benzoylperoxide/
    /miconazol


clindamycine/
    /benzoylperoxide

clindamycine/
    /tretinoïne


Acnecare®


Duac Acne®



Treclinac®
 


 crème: 50/20 mg/g


 gel: 10/50 mg/g

 
 gel: 10/0,25 mg/g
 


Orale  medicatie

Bij zeer hardnekkige gevallen van ernstige acne worden antibiotica voorgeschreven die via de mond worden toegediend. Antibiotica remmen de bacteriegroei en verminderen de ontstekingsverschijnselen. Doxycycline (merkloos, Doxy Disp®, Efracea®), minocycline (merkloos) of tetracycline (merkloos), als capsule of tablet gedurende drie tot zes maanden, is vaak het middel van keuze. Als deze middelen slecht worden verdragen (hetgeen nogal eens voorkomt, voor meer details zie ook tetracyclinen in het onderdeel 'Ziekteverwekkers & Antibiotica' in de sectie 'Infectieziekten'), kan erytromycine (merkloos, Erythrocine®, Erythrocine-ES®) als tablet of capsule worden voorgeschreven. Als bijwerking kan erytromycine soms maag-darmstoornissen (misselijkheid, buikpijn, diarree) veroorzaken (voor meer details zie ook macroliden in het onderdeel 'Ziekteverwekkers & Antibiotica' in de sectie 'Infectieziekten').

Voor (jonge) vrouwen met acne die ook de ‘pil’ gebruiken, is er een alternatief, namelijk de anticonceptiepil Diane-35®, tegenwoordig ook merkloos verkrijgbaar onder de naam cyproteron/ethinylestradiol (zie ook anticonceptie in de sectie 'Seks & Voortplanting'). Eén van de twee werkzame stoffen in de normale anticonceptiepil is bij Diane-35® vervangen door een stof met een zogenoemde anti-androgene werking (cyproteron). Dat wil dus zeggen dat de werking van de mannelijke geslachtshormonen wordt tegengegaan. Daardoor vermindert de activiteit van de talgklieren en kan de acne na enige maanden aanzienlijk verminderen. Na twaalf maanden Diane-35®-gebruik blijkt bij een groot deel van de vrouwen de acne vrijwel verdwenen te zijn. Een voordeel is dat deze ‘pil’ net zo effectief tegen zwangerschap is als de normale (derdegeneratie-) anticonceptiepil en net zo weinig bijwerkingen blijkt te veroorzaken. Overigens is de laatste jaren gebleken dat ook andere anticonceptiepreparaten van het type sub-50 pil zoals Microgynon®, effectief zijn tegen acne.

Als laatste komt in aanmerking isotretinoïne (merkloos), dat effectief is bij ernstige vormen van acne. Het is een zusje van tretinoïne en adapaleen – beide zijn in feite vitamine-A-zuur en behoren tot de retinoïden – maar wordt uitsluitend via de mond toegediend. Het gebruik door vrouwen in de vruchtbare leeftijd is sterk beperkt, omdat isotretinoïne de ongeboren vrucht beschadigt. Daarnaast heeft het veel bijwerkingen op leverfunctie, nierfunctie en vetstofwisseling. Daarom moet isotretinoïne worden gereserveerd voor zeer ernstige vormen van acne, die niet op andere behandelingen reageren.

overzicht  orale  medicatie  bij  acne

stofnaam

merknaam®

 toedieningsvorm: sterkte
antibiotica
doxycycline


erytromycine


minocycline

tetracycline

merkloos
Doxy Disp®
, Efracea®

merkloos, Erythrocine®
 Erythrocine-ES®

merkloos

merkloos

 capsule mga*: 40 mg
 
tablet: 100 mg

 

 suspensie:
25 en 50 mg/ml
 tablet:
250 en 500 mg

 
 tablet: 50 en 100 mg

 capsule:
250 mg
Anticonceptiepil (uitsluitend voor vrouwen!)
cyproteron/
  /ethinylestradiol

sub-50 pil
 

merkloos, Diane-35®


merkloos, Lovette®
Microgynon®, Stederil®

 strip met 21 tabletten


 strip met 21 tabletten
 
Retinoïden
isotretinoïne

merkloos

 capsule: 10 en 20 mg
mga* = met gereguleerde afgifte


Steun 'Medicijnen op Maat':  een  OPROEP !

Externe links:
    https://www.thuisarts.nl (Thuisarts.nl; Nederlands Huisartsen Genootschap)
    https://www.huidhuis.nl (Het Huidhuis)
    http://www.huidfonds.nl (Stichting Nationaal Huidfonds)
    https://www.nhg.org (Nederlands Huisartsen Genootschap)
    http://www.farmacotherapeutischkompas.nl (Farmacotherapeutisch Kompas)
    http://www.geneesmiddelenbulletin.nl (Geneesmiddelenbulletin)

Terug