Terug

MEDICIJNEN  op  MAAT

 HomeAlgemeenZiektenMedicijnen

REUMATISCHE  AANDOENINGEN

JICHT

INHOUD

 JICHT
  ▪
ziektebeeld
  aanvalsbehandeling
  jicht
preventie

ziektebeeld
Jicht is een verzamelnaam voor aandoeningen die te maken hebben met de vorming en afzetting van uraatkristallen in bepaalde weefsels en organen. Deze aandoeningen worden veroorzaakt door afwijkingen in de purine- en urinezuurstofwisseling. Jicht wordt dan ook als een stofwisselingsziekte beschouwd (zie ook jicht in de sectie 'Hormonen & Stofwisseling'). Purine is een van de bouwstenen van onder meer het DNA, de drager van de erfelijke eigenschappen in de celkern van elke lichaamscel. Urinezuur is een afbraakproduct van purine. De ophoping van urinezuur bij jicht in de vorm van uraatkristallen is het gevolg van een te hoge productie in lichaamscellen of van een te geringe uitscheiding door de nieren in de urine. In beide gevallen stijgt het urinezuurgehalte in het bloed (hyperurikemie). Een en ander kan leiden tot een ernstige ontstekingsreactie met hevige pijn. Jicht komt vooral voor bij mannen tussen 40 en 60 jaar, die te zwaar zijn. Maar ook een erfelijke aanleg, drinkgewoonten (alcohol), overbelasting van de gewrichten en stress spelen een rol.


Jicht van de grote teen (bron: Pharmaceutisch Weekblad, 2017)


De meest voorkomende uiting van jicht is een bepaalde vorm van gewrichtsontsteking (arthritis urica). Behalve de gewrichten kunnen echter ook de huid – in de vorm van jichtknobbels (tophi) – en de nieren – door vorming van nierstenen – worden aangedaan. Bij mannen komt jicht tienmaal zo vaak voor als bij vrouwen. De gemiddelde leeftijd waarop een jichtaanval zich voordoet, is bij mannen 40 jaar en bij vrouwen 55 jaar. Aandoeningen die vaak met jicht samengaan, zijn hoge bloeddruk, suikerziekte, overgewicht en (te) hoge cholesterolwaarden in het bloed. Het is nog niet helemaal duidelijk waarom er te veel urinezuur wordt gevormd of te weinig wordt uitgescheiden. Het gebruik van bepaalde plaspillen (diuretica) van het type thiaziden kan de uitscheiding van urinezuur via de nieren en de urine remmen, waardoor de kans op jicht toeneemt (zie ook plaspillen in het onderdeel 'Hoge Bloeddruk' in de sectie 'Bloed & Bloedsomloop'). Overmatig gebruik van alcohol heeft eveneens dit effect en stimuleert bovendien de aanmaak van urinezuur.

Jicht ontstaat meestal in het basisgewricht van de grote teen, maar ook wel eens in het kniegewricht of in een ander gewricht. De ziekte verloopt vaak in acute aanvallen, die vooral ’s nachts beginnen. De belangrijkste verschijnselen zijn een zeer pijnlijke, warm aanvoelende zwelling van het gewricht en een dieprode verkleuring van de huid rond het gewricht. Soms heeft de patiënt ook koorts. De patiënt kan enkele dagen tot ruim een week klachten hebben; daarna verdwijnen ze meestal volledig. Zonder behandeling kunnen de aanvallen elkaar met telkens kleinere tussenpozen opvolgen, waardoor op den duur een chronische gewrichtsontsteking ontstaat. Andere symptomen van een verstoorde urinezuurhuishouding zijn de vorming van nierstenen (zie ook nierstenen in de sectie 'Nieren & Urinewegen') en jichtknobbels (tophi), bijvoorbeeld in de oorschelp.

Jichtknobbels in de huid, vooral in de oorschelpen, en niersteenvorming zijn andere manifestaties van jicht. Ook in deze gevallen wordt urinezuur afgezet als natriumuraat. De jichtknobbels in de huid zijn ontsierend, maar veroorzaken geen hinder of pijn. Hoewel nierstenen beslist niet altijd tot klachten leiden, kunnen soms aanvallen van hevige pijn ontstaan. Dat gebeurt meestal pas als er een steen(tje) aan de wandel gaat en de afvoer van urine blokkeert. We spreken dan van een niersteenkoliek. De behandeling van niersteenkolieken wordt uitvoerig besproken in het onderdeel ‘Nierstenen’ in de sectie 'Nieren & Urinewegen'.


Stroomdiagram bij de behandeling van jicht.

Aanvalsbehandeling
Een acute aanval van jicht kan binnen enkele uren een gewrichtsontsteking met hevige pijn, zwelling en roodheid veroorzaken. In de helft van de gevallen wordt het basisgewricht van de grote teen aangedaan; men spreekt dan van het ‘pootje’ (podagra). Soms heeft men ook koorts. In de gewrichtsvloeistof kunnen natriumuraat-kristallen (het natriumzout van urinezuur) worden aangetroffen, die de directe oorzaak zijn van deze pijnlijke ontsteking. De hevige pijn kan worden verzacht met ijs(kompressen). Een jichtaanval kan één tot drie weken duren, waarna de patiënt meestal volledig herstelt.

Het oudste, maar nog steeds het meest werkzame middel is colchicine (merkloos). Het vreemde is dat nog altijd niet precies bekend is hoe dit middel werkt. Het heeft geen pijnstillende werking en ook de urinezuurconcentratie in het bloed wordt niet beïnvloed. Toch kan een hevige jichtaanval na het innemen van colchicinecapsules vrij snel afnemen. Bij andere gewrichtsontstekingen heeft colchicine vrijwel geen effect. Het is geen onschuldig middel, want er kunnen nogal eens bijwerkingen ontstaan, vooral bij te hoge doseringen. Bij de bijwerkingen staan klachten van het maag-darmkanaal in de vorm van misselijkheid, braken, buikkrampen en diarree op de voorgrond. Gewoonlijk zijn in totaal ongeveer 4 à 8 capsules van 0,5 mg (verspreid over de dag in te nemen) nodig om de aanval te onderbreken. In verband met de giftigheid van colchicine mag zo’n kuur niet binnen drie dagen worden herhaald.

Als alternatief voor colchicine komen bepaalde NSAID’s (ontstekingsremmende pijnstillers) in aanmerking zoals ibuprofen (merkloos, Advil®, Brufen®, Nurofen®, Sarixell®, Spidifen®, Zafen®), naproxen (merkloos, Aleve®), diclofenac (merkloos, Cataflam®, Voltaren®, Voltaren K®) of het sterker werkende indometacine (merkloos) gebruikt (voor meer informatie over deze middelen zie ook kleine pijnstillers & NSAID's in het onderdeel 'Pijnbestrijding' in de sectie 'Pijn & Pijnbestrijding'). Met betrekking tot de bijwerkingen van de NSAID’s gaat het vooral om maag-darmproblemen; misselijkheid en maagpijn (zuurbranden) komen vaak voor. Ook kunnen maag-darmzweren ontstaan, en soms zelfs maagperforaties en -bloedingen, vooral bij ouderen. De kans op deze nare bijwerkingen kan verminderd worden door de pijnstiller te combineren met een bepaald type maagzuurremmer (een zogenoemde protonpompremmer), omeprazol (merkloos, Losec®, Losecosan®, Omecat®). Een andere mogelijkheid is het gebruik van een zogeheten COX-2-remmer (in het onderdeel 'Pijnbestrijding' in de sectie 'Pijn & Pijnbestrijding'). Deze pijnstillers zouden eveneens de kans op maag-darmproblemen verminderen. Het slikken van Celecoxib (merkloos, Celebrex®) of etoricoxib (Arcoxia®) is dan een optie.

Een andere optie is het gebruik van corticosteroïden. Meestal worden dan de orale corticosteroïdpreparaten  prednison (merkloos, Lodotra®) of prednisolon (merkloos, Prednisolon FNA) in de vorm van een capsule of tablet gegeven gedurende 5-10 dagen. Bij deze (korte) behandelduur zijn er van deze middelen nauwelijks bijwerkingen te verwachten.

overzicht  medicatie  bij  jicht:  aanvalsbehandeling

stofnaam

merknaam®

 toedieningsvorm: sterkte
colchicine

merkloos

 tablet: ½ mg
NSAID's
diclofenac


ibuprofen






indometacine


naproxen
 

merkloos, Cataflam®
Voltaren®
 
merkloos, Advil®
Brufen®, Nurofen®
Sarixell®,
 Spidifen®
Zafen®



merkloos


merkloos, Aleve®
 

 tablet (mga*): 12½-100 mg
 zetpil: 25, 50 en 100 mg
 
 bruispoeder: 400 en 600 mg
 capsule, dragee: 200, 400 mg
 suspensie: 20 mg/ml
 smelttablet: 200 mg
 tablet (mga*): 200-800 mg
 zetpil: 125 en 500 mg
 
 capsule (mga*): 25-75 mg
 zetpil: 50 en 100 mg
 
 tablet: 220-550 mg
 zetpil: 250 en 500 mg
Maagbescherming  (vanwege  NSAID-gebruik)
omeprazol


misoprostol

Vaste combinaties
diclofenac/
      /misoprostol

naproxen/
      /esomeprazol

merkloos, Losec®
 Losecosan®, Omecat®

merkloos, Cytotec®


merkloos, Arthrotec®


Vimovo®
 

 capsule, tablet: 10-40 mg

 
 tablet: 200 microg

 
 tablet: 50/200 en 75/200 mg

 
 tablet mga*: 500/20 mg
 
COX-2-remmers
celecoxib

etoricoxib

merkloos, Celebrex®

Arcoxia®

 capsule: 100 en 200 mg
 
 tablet: 30-120 mg
corticosteroïden
prednisolon



prednison

merkloos
Prednisolon FNA


merkloos, Lodotra®

 capsule: 10-75 mg
 
drank: 1 en 5 mg/ml
 
tablet: 5, 20 en 30 mg
 
 tablet (mga*): 1, 2 en 5 mg
mga* = met gereguleerde afgifte


jichtPreventie

Als de acute jichtklachten verdwenen zijn - spontaan of met behulp van medicijnen - moet men bepaalde leefregels volgen om nieuwe klachten zo veel mogelijk te voorkomen. Het gaat dan om beperking van het alcoholgebruik, afvallen als men te zwaar is en voldoende lichaamsbeweging, veel drinken (van water!) en daardoor regelmatig plassen, voorkómen van lichamelijke en geestelijke stress en in sommige gevallen het volgen van een purinearm dieet. Wat dit laatste betreft, is het verstandig lever, niertjes, hersenen, zwezerik en vleesextract uit het menu te schrappen en niet te veel vlees en vis te eten.

Om jichtaanvallen te voorkomen, kunnen ook urinezuurverlagende middelen worden voorgeschreven. In Nederland zijn allopurinol (merkloos, Zyloric®) en sinds 2013 febuxostat (Adenuric®) beschikbaar, die de vorming van urinezuur tegengaan. Deze middelen worden doorgaans levenslang gegeven als iemand meer dan drie jichtaanvallen per jaar heeft. Het gevolg is geleidelijke daling van urinezuurspiegel in het bloed, jichtknobbels worden kleiner (na 6-12 maanden kunnen ze geheel verdwenen zijn) en er worden geen uraatstenen in de nieren en de urinewegen gevormd door de verminderde excretie van urinezuur. Het maximale effect op de urinezuurspiegel van een bepaalde dosering allopurinol wordt na een tot drie weken bereikt; na stoppen van het gebruik is het effect op de urinezuurspiegel na vier dagen verdwenen. De belangrijkste bijwerking is tijdelijke verergering van acute jichtaanvallen bij het begin van de behandeling (eerste maanden) door mobilisatie van bestaande uraatdepots. Hierdoor is het nodig allopurinol insluipend (geleidelijk opbouwend) te doseren. Ook met colchicine of NSAID’s zijn deze grotendeels te voorkomen.
Allopurinol
wordt door de meeste patiënten goed verdragen. Soms kan er een allergische reactie ontstaan in de vorm van huiduitslag. Gelukkig komt dat niet vaak voor, maar het is wel een reden om met dit middel te stoppen. Duizeligheid en misselijkheid (te voorkomen door het middel na de maaltijd in te nemen) worden een enkele maal gezien, maar zijn niet ernstig. In geval van allergie voor allopurinol is benzbromaron (Desuric®) het alternatief.

overzicht  medicatie  bij  jicht:  preventie

stofnaam

merknaam®

 toedieningsvorm: sterkte
allopurinol

benzbromaron

febuxostat

merkloos, Zyloric®

Desuric®

Adenuric®

 tablet: 100, 200 en 300 mg
 
 tablet: 100 mg
 
 
tablet: 80 en 120 mg


Steun 'Medicijnen op Maat':  een  OPROEP !

Externe links:
    http://www.reumafonds.nl (Reumafonds)
    https://www.thuisarts.nl (Thuisarts.nl; Nederlands Huisartsen Genootschap)
    https://www.nhg.org (Nederlands Huisartsen Genootschap)
    http://www.farmacotherapeutischkompas.nl (Farmacotherapeutisch Kompas)
    http://www.geneesmiddelenbulletin.nl (Geneesmiddelenbulletin)

Terug