Terug

MEDICIJNEN  op  MAAT

 HomeAlgemeenZiektenMedicijnen

VROUWENZIEKTEN

gynaecologische infecties

INHOUD

 eileiderontsteking
  ▪
behandeling
 
kraamvrouwenkoorts
  ▪ behandeling
 
borstklierontsteking
  ▪
behandeling
 overzicht  medicatie

Dit hoofdstuk behandelt de infecties die kunnen optreden in het kleine bekken en de borsten van de vrouw: eileiderontsteking ook wel 'pelvic inflammatory disease' genoemd, de vroeger zeer beruchte - want dodelijke - kraamvrouwenkoorts (endometritis puerperalis) en ontsteking van de borstklier (mastitis puerperalis) tijdens de periode van borstvoeding. De infecties van de vulva en vagina worden in het onderdeel fluor vaginalis in deze sectie 'Vrouwenziekten' beschreven.
 

EILEIDERONTSTEKING

Eileiderontsteking - ook wel salpingitis of adnexitis genoemd, en in het Engels 'pelvic inflammatory disease' (PID) - is een ontsteking van de vrouwelijke voortplantingsorganen in het kleine bekken (in het Engels: pelvis). Het gaat dus niet alleen om de eileiders maar ook om het baarmoederslijmvlies (endometrium) en andere structuren en weefsels in het kleine bekken. Eileiderontsteking komt vaak voor. De oorzaak is doorgaans een infectie met micro-organismen die via de vagina en de baarmoederhals zijn binnengedrongen. In ongeveer 60% van de gevallen wordt de infectie geassocieerd met SOA-verwekkers als Chlamydia trachomatis (de verwekker van chlamydia-uretritis, de meest voorkomende SOA bij mannen) en Neisseria gonorrhoea (gonokokken, de verwekkers van gonorroe). In de overige gevallen kunnen andere micro-organismen (o.a. anaërobe bacteriën) in het spel zijn die tijdens het kraambed, na een miskraam of abortus of na een curettage de infectie veroorzaken.

Een eileiderontsteking kent een acute vorm, een sluipende vorm en vormen daartussenin. De acute vorm wordt gekenmerkt door heftige onderbuikpijn, koorts, misselijkheid en braken,  zeer drukpijnlijke organen en weefsels rond de baarmoeder, abnormale vaginale afscheiding en/of bloedverlies. De sluipende, chronische vorm door algemene malaise en lichte buikklachten. Ook zijn er gevallen bekend waarbij geen klachten optraden; de infectie werd dan bij toeval ontdekt door onderzoek naar onvruchtbaarheid.

Door een eileiderontsteking kunnen de eileiders afgesloten raken met onvruchtbaarheid als gevolg. Ook bestaat er meer kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap. De infectie kan zich ook naar andere organen in het bekken en in de buikholte uitbreiden.

Behandeling
Bij vermoeden op een eileiderontsteking zal de behandeld arts een inwendig onderzoek doen en wat slijm van de baarmoederhals nemen ten behoeve van een kweek om vast te stellen welke bacteriën de infectie veroorzaken. Soms wordt ook een echo van de onderbuik gemaakt om een andere oorzaak voor de (hevige) buikpijn uit te sluiten. Bij acute en ernstige symptomen dient meteen een antibacteriële therapie te worden ingesteld alvorens de uitslag van de kweek bekend is.

De reden om snel met de medicatie te beginnen is vooral het bestrijden van de vaak heftige symptomen en het bekorten van de ziekteduur. Bovendien zijn er aanwijzingen dat door snelle behandeling complicaties op lange termijn (onvruchtbaarheid of buitenbaarmoederlijke zwangerschap) kunnen worden voorkomen. De behandeling met antibiotica is gericht tegen de meest voorkomende verwekkers, namelijk Chlamydia trachomatis, N. gonorrhoeae en anaërobe bacteriën, en bestaat uit een combinatie van ofloxacine(merkloos), behorende tot de groep van de chinolonen, en metronidazol (merkloos, Flagyl®), een middel dat bij deze infectie vooral werkzaam is tegen de eventuele anaërobe bacteriën (zie ook metronidazol in het onderdeel 'Ziekteverwekkers & Antibiotica' in de sectie 'Infectieziekten'). Beide middelen moeten tweemaal daags gedurende veertien dagen worden geslikt. Beide middelen kunnen maag-darmstoornissen (misselijkheid, diarree) veroorzaken; metronidazol kan frequent een hinderlijke metaalsmaak geven.
Een uitzondering op deze medicatie is de situatie als met grote waarschijnlijkheid kan worden vastgesteld dat gonorroe in het spel is. Dit is het geval als de partner een bewezen gonorroe heeft. Deze uitzondering wordt gemaakt omdat de resistentie van  gonokokken (N. gonorrhoea) tegen chinolonen de laatste tijd toeneemt. De behandeling bestaat in dat geval uit cefotaxim (merkloos; behorende tot de cefalosporinen) in een éénmalige intramusculaire injectie, gevolgd door doxycycline (merkloos, Doxy Disp®, behorende tot de tetracyclinen) eveneens in combinatie met metronidazol, beide gedurende veertien dagen. Na het bekend worden van de kweekresultaten, inclusief resistentiepatroon, past de arts de behandeling eventueel aan. Als de bovengenoemde antibioticatherapie onvoldoende aanslaat, is een ziekenhuisopname noodzakelijk.
Bij een chlamydia-infectie of gonorroe dienen mannelijke partners te worden meebehandeld, zie soa voor de dan aanbevolen antibiotica.
 

KRAAMVROUWENKOORTS

Dit is veelal een infectie van het baarmoederslijmvlies (endometrium) in het kraambed die bij 1 tot 2% van de kraamvrouwen voorkomt, doorgaans op de derde tot vijfde dag na de bevalling. Medici noemen dit endometritis puerperalis of febris puerperalis (febris = koorts, puerperalis = het kraambed betreffend). Koorts, soms buikpijn, hoofdpijn en riekende afscheiding zijn de belangrijkste symptomen. Wordt de infectie veroorzaakt door β-hemolytische streptokokken (groep A), dan kan deze dramatisch ernstig (bloedvergiftiging) verlopen; er is dan sprake van de eens zo gevreesde kraamvrouwenkoorts (tot ver in de 19de eeuw stierven meer dan 10% van de kraamvrouwen in het kraambed door deze agressieve infectie als gevolg van onhygiënisch handelen van de hulpverleners - artsen, vroedvrouwen - tijdens de bevalling). Dit is in ieder geval reden voor verwijzing.

Behandeling
Als de vrouw niet ernstig ziek is, kan de ziekte thuis worden behandeld met het penicilline-preparaat amoxicilline (merkloos) in combinatie met metronidazol (merkloos, Flagyl®) gedurende zeven dagen. De voornaamste bijwerkingen van penicillinen zijn maag-darmstoornissen (vooral diarree) en huidreacties (zie ook penicillinen in het onderdeel 'Ziekteverwekkers & Antibiotuica' in de sectie 'Infectieziekten'). Behalve maag-darmstoornissen kan metronidazol frequent een hinderlijke metaalsmaak veroorzaken (zie ook metronidazol in het onderdeel 'Ziekteverwekkers & Antibiotica' in de sectie 'Infectieziekten'). Borstvoeding kan doorgang vinden bij deze medicatie. Het effect van de behandeling dient dagelijks gecontroleerd te worden door de huisarts. Als de toestand van de patiënte niet binnen 48 uur verbetert, bestaat de kans op een snelle en dramatische achteruitgang. Een verwijzing naar het ziekenhuis is dan zeker actueel.
 

BORSTKLIERONTSTEKING

Borstklierontsteking (mastitis puerperalis) ontstaat meestal in de eerste zes weken van de borstvoeding. De oorzaak van deze pijnlijke, acute ontsteking is een verstopte melkklier of stuwing van de melkproductie. Meestal gaan tepelkloven aan het ziektebeeld vooraf. Staphylococcus aureus (in tweederde van de gevallen) of andere stafylokokken of streptokokken zijn doorgaans de aantoonbare bacteriële verwekkers.

Borstklierontsteking komt bij een op de tien vrouwen voor die borstvoeding geven. Vrouwen die dat voor het eerst doen, lopen het grootste risico omdat ze nog weinig ervaring hebben met het goed aanleggen van de baby. Meestal komt de ontsteking maar in één deel van de borst(en) voor. De klachten ontwikkelen zich in een paar dagen: een gevoelige, rode plek die zich vanuit de tepel verspreidt waarna zwelling en pijn in het ontstoken gebied ontstaan. Soms kan zich ook een griepachtig ziektebeeld ontwikkelen met koorts en koude rillingen. Als borstklierontsteking niet adequaat behandeld wordt, kan er een met pus gevulde holte - een borstabces - ontstaan, waardoor er een stevige knobbel ontstaat die pijnlijk aanvoelt.

Behandeling
Op basis van de veronderstelde verwekkers heeft een smalspectrum-penicilline als flucloxacilline (merkloos) dat vooral werkzaam is tegen stafylokokken, de voorkeur. Dit antibioticum moet gedurende zeven dagen worden ingenomen. Van belang voor de effectiviteit is dat de capsules geruime tijd vóór of ná de maaltijd worden ingenomen, omdat voedsel de absorptie vermindert. Bijwerkingen door flucloxacilline zijn doorgaans weinig frequent en niet ernstig (maag-darmstoornissen). Overgevoeligheidsreacties (meestal huidreacties) zijn relatief zeldzaam (< 1%) (zie ook penicillinen in het onderdeel 'Ziekteverwekkers & Antibiotuica' in de sectie 'Infectieziekten').
Snel behandelen kan helpen de duur van de aandoening te verkorten en de kans op een abces te verminderen. De infectie is meestal al binnen twee of drie dagen na het begin van de behandeling over, toch moet de zevendaagse kuur worden afgemaakt. Sommigen propageren alleen bedrust. Vergelijkend onderzoek naar de genezingspercentages van de verschillende behandelingen ontbreekt. Bij abcesvorming moet de pus met een naald uit de borst worden gehaald.

overzicht  medicatie  bij  GYNAECOLOGISCHE  INFECTIES

stofnaam

merknaam®

 toedieningsvorm: sterkte
EILEIDERONTSTEKING 
cefotaxim

doxycycline

metronidazol


ofloxacine

merkloos

merkloos, Doxy Disp®

merkloos, Flagyl®


merkloos

 injectievloeistof: 500-2000 mg

 
tablet: 100 mg

 
suspensie: 40 mg/ml
 tablet: 250 en 500 mg
 

 
tablet: 200 en 400 mg
KRAAMVROUWENKOORTS
amoxicilline



metronidazol
 

merkloos



merkloos, Flagyl®
 

 capsule: 375 en 500 mg
 
suspensie: 25, 50 en 100 mg/ml
 tablet:
250-1000 mg

 suspensie: 40 mg/ml
 tablet: 250 en 500 mg
BORSTKLIERONTSTEKING
flucloxacilline
 

merkloos, Floxapen®
 

 capsule: 250 en 500 mg
 
suspensie: 25 mg/ml


Steun 'Medicijnen op Maat':  een  OPROEP !

Externe links:
    https://www.thuisarts.nl (Thuisarts.nl; Nederlands Huisartsen Genootschap)
    https://www.nhg.org (Nederlands Huisartsen Genootschap)
    http://www.farmacotherapeutischkompas.nl (Farmacotherapeutisch Kompas)
    http://www.geneesmiddelenbulletin.nl (Geneesmiddelenbulletin)

Terug