Terug

MEDICIJNEN  op  MAAT

 HomeAlgemeenZiektenMedicijnen

VROUWENZIEKTEN

menstruatiestoornissen

INHOUD

 Dysmenorroe
  ▪
behandeling
 
PREMENSTRUEEL  SYNDROOM
  ▪
behandeling
 
vaginaal  bloedverlies
  ▪
behandeling
 overzicht  medicatie

De menstruatie begint in de puberteit en stopt in de overgang. Vrouwelijke geslachtsorganen bepalen deze twee perioden in het leven van de vrouw. Ook de menstruatiecyclus wordt gestuurd door een combinatie van hormonen waarvan de hoeveelheden in de loop van de cyclus variëren. Veel ziekten en afwijkingen kunnen dit hormoonevenwicht verstoren. De gemiddelde menstruatiecyclus duurt doorgaans 28 dagen, maar menstruaties kunnen ook elke 24 dagen of elke 35 dagen optreden. Wisselingen in de duur van de menstruatiecyclus zijn meestal het gevolg van een tijdelijk verstoord hormonaal evenwicht. Factoren als stress, depressie en een ernstige of chronische ziekte kunnen de oorzaak zijn voor een verstoord hormonaal evenwicht en daarmee van onregelmatige menstruaties. Fanatiek sporten en sterk gewichtsverlies zoals bij anorexia nervosa (in het onderdeel 'Voeding & Gezondheid' in de sectie 'Van Voeding tot Doping') komen als oorzaak ook nogal eens voor.
 

Dysmenorroe

Van dysmenorroe is sprake bij pijn in de onderbuik, veroorzaakt door krampen in de baarmoeder tijdens een menstruatie en die de patiënte in haar normale activiteiten kan belemmeren. Tot driekwart van de vrouwen heeft hier ooit wel eens last van (gehad). De pijn is meestal een dag vóór de menstruatie of tijdens de eerste paar dagen het hevigst. Als de oorzaak onbekend is, wordt van primaire dysmenorroe gesproken. Secundaire dysmenorroe is meestal het gevolg van aandoeningen van de baarmoeder of eierstokken.

Primaire dysmenorroe ziet men bij meisjes die beginnen te menstrueren. De pijn heeft te maken met de hormonen die de eierstokken in verband met de eisprong (ovulatie) maken. Daarbij worden ook prostaglandinen aangemaakt; dit zijn weefselhormonen die de spierwand van de baarmoeder laten samentrekken en die de menstruatiepijn veroorzaken. Rond het vijfentwintigste jaar neemt menstruatiepijn vaak af, om tegen het dertigste jaar te verdwijnen. Ook na een bevalling wordt de pijn vaak minder hevig.

Secundaire dysmenorroe komt doorgaans voor bij vrouwen tussen de twintig en veertig jaar. Nogal eens is de oorzaak endometriose, waarbij stukjes van het baarmoederslijmvlies (endometrium) dat de binnenkant van de baarmoeder bekleedt, zich ook op andere plaatsen in de buikholte bevindt. Soms wordt de pijn door vleesbomen (dit zijn goedaardige gezwellen die uitgaan van de wand van de baarmoeder en die uit spier- en bindweefsel bestaan) veroorzaakt. Een chronische eileiderontsteking of een spiraaltje kunnen ook menstruatiepijn veroorzaken.

Behandeling
De behandeling hangt af van het type dysmenorroe. Nader gynaecologisch onderzoek wordt doorgaans alleen bij secundaire dysmenorroe gedaan om de oorzaak op te sporen.
Bij primaire dysmenorroe wordt vaak de anticonceptiepil (zie sub-50-pil in het onderdeel 'Anticonceptie' in de sector 'Seks & Voortplanting') voorgeschreven. Bij 80-90% van de patiënten zijn dan de pijnproblemen verholpen of een stuk minder. De werkzaamheid van de sub-50-pil bij dysmenorroe is gebaseerd op het gegeven dat bovengenoemde prostaglandinen betrokken zijn bij de eisprong. Remming van de eisprong door de sub-50-pil verlaagt de prostaglandineproductie in de baarmoeder, waardoor het optreden van pijnlijke menstruaties sterk vermindert. Bij voorkeur wordt hier een sub-50-pil van de tweede generatie gebruikt zoals Microgynon '30'® of Stediril '30'®.

Een andere optie is het voorschrijven van een ontstekingsremmende pijnstiller (zie NSAID's in het onderdeel 'Pijnbestrijding' in de sector 'Pijn & Pijnbestrijding'). In circa 80% van de gevallen zijn deze middelen effectief. Ook hier gaat het om verlaging van de prostaglandineproductie in de baarmoeder. Van de NSAID’s zijn bij dysmenorroe ibuprofen (merkloos, Advil®, Brufen®, Nurofen®, Sarixell®, Spidifen®, Zafen®) en naproxen (merkloos, Aleve®) het best onderzocht. Ze zijn het meest werkzaam indien ze al direct bij aanvang van de klachten worden ingenomen en het gebruik gedurende de te verwachten duur van de klachten (meestal twee tot drie dagen) in onderhoudsdosering wordt voortgezet. Naproxen heeft hier een lichte voorkeur vanwege de wat langere werkingsduur.
 

Premenstrueel  syndroom

De klachten bij het premenstrueel syndroom (PMS) variëren van vrouw tot vrouw; soms ook van maand tot maand. De klachten beginnen soms al twee weken voor de menstruatie en verdwijnen bij het begin of tijdens de eerste dagen van de menstruatie. Na een klachtenvrije periode van minimaal een week, komen ze weer terug. De klachten variëren in soort en intensiteit: gevoelige en opgezette borsten, opgeblazen gevoel, stemmingswisselingen, concentratieproblemen, hoofdpijn of migraine, rugpijn en stijve spieren, verstoord slaappatroon.

Behandeling
Gezien de diversiteit van de klachten bestaat er nauwelijks consensus over een eventuele medicatie bij PMS. Sommige pijnstillers zoals naproxen (merkloos, Aleve®) helpen bij hoofdpijn en stijve spieren. Bij hevige stemmingswisselingen zou mogelijk een antidepressivum enige uitkomst kunnen bieden, maar enige terughoudendheid met deze middelen is, gezien hun bijwerkingen, wel op zijn plaats (zie ook antidepressiva in het onderdeel 'Depressieve Stoornissen' in de sector 'Hersenen & Zenuwstelsel'). Het kan de moeite waard zijn om uit te proberen wat het effect is van het onderdrukken van de eisprong door het gebruik van de anticonceptiepil van het type sub-50-pil (zie het onderdeel 'Anticonceptie' in de sector 'Seks & Voortplanting'), zoals Microgynon '30' of Stediril '30'®. Ook zijn er aanwijzingen dat een ander type anticonceptiepil, namelijk de zogeheten minipil zoals Cerazette®, Desogestrel® of Solgest®, die alleen een progesteronachtige stof bevat, soms ook verlichting brengt. Dit is waarschijnlijk ook het geval met het hormonale spiraaltje Mirena®. Hoewel geen enkele behandeling succes kan garanderen, zijn de klachten van PMS wel te verlichten.
 

Vaginaal  bloedverlies

Met (abnormaal) vaginaal bloedverlies wordt bedoeld bloedverlies dat los staat van de menstruatie en toch afkomstig is uit het slijmvlies van de baarmoeder (endometrium). Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen overvloedig (cyclisch), onregelmatig (niet-cyclisch) en tussentijds bloedverlies. In veel gevallen wordt geen oorzaak gevonden en verondersteld men dat er een verstoring van de neuro-endocriene regulatie van de menstruele cyclus aan ten grondslag ligt. Men spreekt dan ook wel van disfunctionele bloedingen. Eventuele andere oorzaken zoals vleesbomen (myomen), eileiderontsteking, poliepen of maligne tumoren van het baarmoederslijmvlies en de baarmoederhals (cervix) dienen te worden uitgesloten.

Behandeling
Bij overvloedig (cyclisch) vaginaal bloedverlies zonder onderliggende oorzaak vormt de toediening van een hoge dosis progestageen (dit zijn van progesteron afgeleide synthetische hormonen) een optie. Deze stoffen brengen het door oestrogenen opgebouwde baarmoederslijmvlies in de secretiefase, waardoor een vermindering of geheel verdwijnen van het vaginale bloedverlies binnen 24-48 uur kan worden verwacht. Lynestrenol (Orgametril®), medroxyprogesteron (Provera®) of norethisteron (Primolut N®) zijn dan de middelen die in aanmerking komen. Medroxyprogesteron heeft daarbij een lichte voorkeur vanwege de geringere androgeen-anabole (testosteronachtige) werking.

Een andere optie is de intensieve toediening van een sub-50-pil (in het onderdeel 'Anticonceptie' in de sector 'Seks & Voortplanting'). Bij een disfunctionele bloeding die langer dan een week bestaat, is een combinatie van een progestageen met een oestrogeen noodzakelijk om opbouw van het baarmoederslijmvlies te bewerkstelligen. Hiertoe wordt gedurende vijf dagen een sub-50-pil (bij voorkeur van de tweedegeneratie zoals Microgynon '30'® of Stediril '30'®) gebruikt in een viermaal hogere dagelijkse dosis dan normaal voor anticonceptie nodig is. Ook hier volgt meestal een nabehandeling met de gebruikte sub-50-pil (in de normale dosering) gedurende drie cycli.

De effectiviteit van beide opties is echter matig gedocumenteerd. Toediening van alleen progestageen verminderde het bloedverlies met 43 tot 87%. Bij bloedingen die minder heftig zijn, heeft een sub-50-pil de voorkeur. NSAID's (in het onderdeel 'Pijnbestrijding' in de sector 'Pijn & Pijnbestrijding') zijn tweede keus; ze geven 20-30% vermindering van het bloedverlies. Ten opzichte van de hormonale interventies is het voordeel dat NSAID’s alleen tijdens de eerste drie dagen van de menstruatie hoeven te worden ingenomen en dat ze ook een pijnstillend effect hebben. Bovendien kunnen ze worden voorgeschreven aan vrouwen met een kinderwens. De NSAID's ibuprofen (merkloos, Advil®, Brufen®, Nurofen®, Sarixell®, Spidifen®, Zafen®) en naproxen (merkloos, Aleve®) worden hier vaak voorgeschreven. Een ander alternatief is het hormonale spiraaltje Mirena® dat effectief is (het bloedverlies na een jaar gebruik verminderde met 79%) en een betrouwbare anticonceptie garandeert.

overzicht  medicatie  bij  Menstruatiestoornissen

stofnaam

merknaam®

 toedieningsvorm: sterkte
Anticonceptiva
sub-50-pil


minipil



hormonaal spiraaltje

Microgynon '30'®
Stediril '30'®

Cerazette®
Desogestrel®
Solgest®

Mirena®

 tablet: 30/150 μg, strip 21 tab.


 tablet: 75 μg, strip 28 tab.



 intra-uterine dev. (IUD): 52 mg
Progestagenen
lynestrenol

medroxyprogesteron

norethisteron

Orgametril®

Provera®

Primolut N®

 tablet: 5 mg

 tablet: 5 en 10 mg

 tablet: 5 mg
NSAID's
ibuprofen






naproxen
 

merkloos, Advil®
Brufen®, Nurofen®
Sarixell®
Spidifen®, Zafen®



merkloos, Aleve®
 

 bruispoeder: 400 en 600 mg
 capsule, dragee: 200 en 400 mg
 suspensie: 20 mg/ml
 smelttablet: 200 mg
 tablet (mga*): 200-800 mg
 zetpil: 125 en 500 mg

 
tablet: 220-550 mg
 zetpil: 250 en 500 mg
mga* = met gereguleerde afgifte


Steun 'Medicijnen op Maat':  een  OPROEP !

Externe links:
    https://www.thuisarts.nl (Thuisarts.nl; Nederlands Huisartsen Genootschap)
    https://www.nhg.org (Nederlands Huisartsen Genootschap)
    http://www.farmacotherapeutischkompas.nl (Farmacotherapeutisch Kompas)
    http://www.geneesmiddelenbulletin.nl (Geneesmiddelenbulletin)